in varia

Wojciech Gutowski – biogram

Wojciech Gutowski

Urodzony 3 czerwca 1946 w Nieszawie; syn Kazimierza Gutowskiego, księgowego, i Mieczysławy z Ignaczewskich, urzędniczki. W 1960 rozpoczął naukę w Liceum Ogólnokształcącym w Aleksandrowie Kujawskim; w 1964 zdał maturę. Następnie studiował filologię polską na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Mikołaja Kopernika (UMK) w Toruniu. W czasie studiów należał do ZSP. Debiutował wierszami pt. „Początek podróży” i „Wejście”, opublikowanymi w „Almanachu Poezji” (Toruń 1966). Po uzyskaniu w 1969 magisterium na UMK został tam najpierw asystentem-stażystą, a następnie w 1970-78 asystentem. Jako krytyk literacki debiutował w 1970 recenzją pt. „Edmunda Puzdrowskiego poezje trzecie” (dotyczącą książki „Rzecz kaszubska”), ogłoszoną w piśmie ,,Pomorze” (nr 3). W tymże roku został członkiem Towarzystwa Naukowego w Toruniu (TNT; w 1983-89 sekretarz, następnie do 1997 przewodniczący Komisji Filologicznej, w 1997-2004 członek Zarządu i redaktor naczelny Wydawnictw TNT), a także członkiem Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza (w 1996 wszedł w skład Zarządu Komisji Edytorskiej). W 1970-75 należał do Klubu Inteligencji Katolickiej w Toruniu. W 1970-80 był członkiem ZNP.

Pierwszą rozprawę naukową pt. „Problematyka powieści Tadeusza Micińskiego. ‘Nietota’, ‘Xiądz Faust’ – próba reinterpretacji” ogłosił w 1972 na łamach ,,Zeszytów Naukowych UMK, Filologia Polska” (nr 48). W pracy badawczej zajął się przede wszystkim problematyką literatury Młodej Polski, a także literatury XX w. Rozprawy, artykuły i recenzje publikował m.in. w piśmie „Acta Universitatis Nicolai Copernici” (1977-96 z przerwami), ,,Pamiętniku Literackim” (od 1977 z przerwami) i ,,Ruchu Literackim” (1988, 1992, 2002-06, 2009). Nadto ogłaszał recenzje m.in. pod pseudonimem Adam Jaśniach w ,,Literaturze” (1976, 1978) i ,,Gazecie Pomorskiej” (1978). W 1978 uzyskał na UMK doktorat na podstawie rozprawy „Świat poetycki Tadeusza Micińskiego. Symbol-mit-światopogląd” (promotor prof. Artur Hutnikiewicz) i otrzymał stanowisko adiunkta. Należał do NSZZ ,,Solidarność” (1980-81, 1989-98).

Od 1986 pracował równocześnie w Wyższej Szkole Pedagogicznej (WSP) w Bydgoszczy. W 1989 uzyskał habilitację na podstawie rozprawy ”Nagie dusze i maski. O młodopolskich mitach miłości”, po czym otrzymał stanowisko docenta, a w 1990 profesora nadzwyczajnego UMK w Toruniu oraz WSP w Bydgoszczy. Ponadto wykładał na tym stanowisku w WSP w Słupsku (1992-95) i w Mazowieckiej Wyższej Szkole Humanistyczno-Pedagogicznej w Łowiczu (1995-2005; w 2000-03 kierownik Katedry Historii Literatury Polskiej). W 1995 uzyskał tytuł naukowy profesora. Należał do Komitetu Nauk o Literaturze Polskiej PAN (1996-2003). W 1998 zrezygnował z pracy na UMK i przeniósł się na stanowisko profesora zwyczajnego WSP w Bydgoszczy (od 2001 Akademia Bydgoska; od 2004 Uniwersytet Kazimierza Wielkiego, UKW), gdzie objął funkcję kierownika Zakładu Literatury Młodej Polski, a w 2001 Katedry Literatury Polskiej XIX i XX w. (od 2011 Katedra Polskiej Literatury Nowoczesnej i Ponowoczesnej XIX-XXI w.) Instytutu Filologii Polskiej (obecnie Instytut Filologii Polskiej i Kulturoznawstwa).

W 1998 roku wszedł w skład Rady Naukowej Międzywydziałowego Zakładu (od 2006 Instytut) Badań nad Literaturą Religijną KUL, w 2000 został członkiem Rady Programowej Muzeum im. J. Kasprowicza i redakcji ,,Rocznika Kasprowiczowskiego” w Inowrocławiu. Wielokrotnie otrzymał nagrody rektorów UMK i UKW, a w 2002 – nagrodę Ministra Edukacji Narodowej. W 2007 wszedł do Zarządu Fundacji im. prof. A. Hutnikiewicza, do Rady Naukowej Biblioteki Pana Cogito i do Rady Redakcyjnej kwartalnika artystyczno-naukowego ,,Temat” w Bydgoszczy (tu też w 2005-07 artykuły i recenzje), a w 2008 do Rady Naukowej serii wydawniczej Uniwersytetu w Białymstoku – „Czarny Romantyzm”.

Odznaczony m.in. Złotym Krzyżem Zasługi (1991), Medalem Komisji Edukacji Narodowej (1997), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (2000) oraz Medalem Jerzego Sulimy-Kamińskiego, przyznanym za zasługi dla kultury regionu Pomorza i Kujaw przez Kapitułę Artystyczną (2008).

W 1972 zawarł związek małżeński z Marią Mikołajczak, polonistką; ma troje dzieci: Annę (ur. 1977), Marka (ur. 1979), Elżbietę (ur. 1980). Mieszka w Toruniu.

Wojciech Gutowski jest członkiem rady Naukowej Warsztatów Herbertowskich i serii wydawniczej Biblioteka Pana Cogito.

TWÓRCZOŚĆ

1. „W poszukiwaniu życia nowego. Mit a światopogląd w twórczości Tadeusza Micińskiego”. Wwa; Pozn.; Tor.: PWN 1980, 177 s. Prace Wydz. Filol.-Filoz., t. 28, z. 1. Przedr. zob. poz. 7. Fragm. rozprawy doktorskiej pt. ,,Świat poetycki Tadeusza Micińskiego. (Symbol – mit – światopogląd)”.

Zawiera części: I. Młodopolskie poszukiwania; II. Paradoksy poetyckiej wyobraźni; III. Prawda dramatu czy kłamstwo utopii?; IV. W kierunku epickiej syntezy; V. Omnis Homo.

2. „Pasje wyobraźni. Szkice o literaturze romantyzmu i Młodej Polski”. Tor.: Wydawn. TNT [Tow. Nauk. w Tor.] 1991, 184 s. Prace Wydz. Filol.-Filoz., t. 33, z. 2.

Zawartość: Otchłań i nieskończone koło. (O symbolice przestrzeni w poezji Adama Mickiewicza); ,,I kto zgasił okropne świecidło?”. Semantyka ognia i światła w twórczości Juliusza Słowackiego; Zygmunta Krasińskiego czucie śmierci; Kreator i medium. Wokół problemu tożsamości artysty; Cztery obrazy morza. (W kręgu wyobraźni młodopolskiej); ,,Śni mnie ktoś, jakby ciężki sen”. Onirologia Tadeusza Micińskiego; Burzyciel świątyń i budowniczy nadgwiezdnych miast. O symbolice architektonicznej w twórczości Tadeusza Micińskiego; Wyobcowanie – bunt – ofiara. (Z problemów ekspresjonistycznej historiozofii); Odrodzenie i wyzwolenie. Symbolika niepodległościowa w poezji polskiej lat 1914-1918.

3. „Nagie dusze i maski. O młodopolskich mitach miłości”. Kr.: WL 1992, 373 s. Wyd. 2 rozszerz. i uzup. tamże 1997, 399 s. Rozprawa habilitacyjna.

Zawartość: I. Kobieta fatalna czy fatum natury?: Miłosne ambiwalencje; Na antypodach romantyzmu; Orgiastyczny prażywioł; Kwiaty zła i miłosne bestiarium; Anty-Madonna – synagoga szatana i emisariuszka natury; Paradoksy miłości fatalnej. – II. Hedonizm, czyli absolut chwili: Mit intensywności; Apoteoza chwili upojenia; W kręgu mitu Pigmaliona; Mortalizm, nekrofilia i kłopoty sumienia. – III. Ku młodopolskiej ,,religii miłości”: Sublimacja czy jedność przeciwieństw?; Anielskość w piekle łatwizny; Inspiracje i kreacje, – Androgyne: Jerzy Żuławski, czyli próba retoryczno-filozoficzna; Antoni Szandlerowski, czyli próba mistyczno-religijna; Stanisław Przybyszewski, czyli próba ,,nadrealistyczna”; Integralność i antynomie. – IV. Mity miłości w powieści młodopolskiej: Powieść i mit; Eros w biografii ,,mocnego człowieka”. (Stanisław Przybyszewski); Synteza mitów a świat historii. (Stefan Żeromski); Degradacje mitów, – Wielkie polemiki: W kręgu podejrzliwości. (Karol Irzykowski); Ku autentycznej egzystencji. (Stanisław Brzozowski); W stronę chrześcijańskiego witalizmu. (Wacław Berent). – V. Poezja Bolesława Leśmiana a mity erotyczne Młodej Polski; Obnażenie i zamaskowanie. – W wyd. 2 nadto aneks: Chuć przeciw duszy narodu. O kompleksach polskich i erotyce modernizmu.

4. „Wśród szyfrów transcendencji. Szkice o sacrum chrześcijańskim w literaturze polskiej XX wieku”. Tor.: Wydawn. UMK 1994, 204 s.

Zawartość: I: Literatura wobec sacrum. Wątpliwości i propozycje. – II: Młodopolskie transformacje postaci Chrystusa; Symbolika pasyjna w twórczości Jana Kasprowicza; ,,Małe, nikczemne stworzenie”. O satanistycznej symbolice nicości. – III: Błądzenie człowieka w Bogu i Boga w człowieku. Tajemnica Wcielenia według Krzysztofa Kamila Baczyńskiego; Aluzje biblijne i symbolika religijna w poezji Tadeusza Różewicza; Świadek odbóstwionej wyobraźni. Sacrum chrześcijańskie w poezji Zbigniewa Herberta; Wobec (nieobecności) Boga. Sytuacja podmiotu w polskiej poezji religijnej lat ostatnich.

5. „Mit – Eros – Sacrum. Sytuacje młodopolskie”. [Szkice]. Bydg.: Homini 1999, 264 s.

Zawartość: Mit w czasoprzestrzeni powieści młodopolskiej; Egzotyzm młodopolskiej erotyki. Próba typo- i topologii; Symbolika urbanistyczna w literaturze polskiego modernizmu; Tajemnice młodopolskich lasów. O kluczowym symbolu poetyckim; Wyobraźnia religijna czy religia wyobraźni? Dylemat (nie tylko) młodopolski; Fantazmat religijny w literaturze Młodej Polski; Motywika pasyjna w świecie młodopolskiej wyobraźni; Młodopolskie wizje Zmartwychwstania; Zapomniana synteza Młodej Polski.

6. „Z próżni nieba ku religii życia. Motywy chrześcijańskie w literaturze Młodej Polski”. Kr.: WL 2001, 402 s.

Zawartość: Duchowa przygoda modernistów. – I. Wyobraźnia religijna czy religia wyobraźni? [poz. 5]; II. Wobec utraty wiary (bez-bożność) i śmierci Boga (bez-bóstwo); III. Alternatywne drogi poszukiwania sacrum; IV. Władca czy Ojciec?. Dylematy przedstawiania obrazu Stwórcy; V. Walka o Chrystusa; VI. Młodopolskie oblicza szatana; VII. Pokusy nicości i tajemnice Pełni. Młodopolskie obrazy eschatologii. – Inspiracje czy ścieżki błądzenia? (Z dziedzictwem gnozy ku wtajemniczeniom New Age).

7. „Wprowadzenie do Xięgi Tajemnej Studia o twórczości Tadeusza Micińskiego”. Bydg.: Wydawn. Akad. Bydgoskiej 2002, 424 s.

Zawartość: Wieczny wędrowiec; Chaos czy ład? Symbolika reintegracji we wczesnej twórczości Tadeusza Micińskiego; W poszukiwaniu życia nowego. Mit a światopogląd w twórczości Tadeusza Micińskiego [poz. 1]; ,,W mroku gwiazd”. Poemat metafizycznego protestu i rozpaczliwej nadziei; Dusza – Duch – Jaźń. Semantyka słów kluczy metafizycznej antropologii Tadeusza Micińskiego; ,,Śni mnie ktoś, jakby ciężki sen”. Onirologia Tadeusza Micińskiego [poz. 2]; Burzyciel świątyń i budowniczy nadgwiezdnych miast. O symbolice architektonicznej w twórczości Tadeusza Micińskiego [poz. 2]; Inspiracje i repetycje. Adam Mickiewicz w lekturze Tadeusza Micińskiego; Rewolucja i eschatologia. Zygmunt Krasiński – Tadeusz Miciński; Powstanie styczniowe w twórczości Tadeusza Micińskiego; Stereotyp Niemców i Niemiec w twórczości literackiej i publicystyce Tadeusza Micińskiego; Wyobcowanie – bunt – ofiara. Z problemów ekspresjonistycznej historiozofii [poz. 2].

8. „Konstelacja Przybyszewskiego” [Szkice]. Tor.: Wydawn. A. Marszałek 2008, 325 s.

Zawartość: Wstęp: Meteor czy konstelacja? – Cz. 1: Wśród przeklętych problemów ,,genialnego Polaka”; Stanisław Przybyszewski i Otto Weininger – dwie metafizyki płci; Aspekty inicjacyjne prozy Stanisława Przybyszewskiego; Destrukcja i dominacja. Paradoksy sytuacji artysty w powieściach Stanisława Przybyszewskiego; Artysta – więzień urbanistycznych fantazmatów. O ,,Krzyku” Stanisława Przybyszewskiego; Rodzina jako egzystencjalna pułapka. O ,,Dzieciach nędzy” Stanisława Przybyszewskiego; Nihiliści i Tyrteusze. Tematyka przemocy społeczno-politycznej w prozie Stanisława Przybyszewskiego; Zapomniana synteza Młodej Polski [poz. 5]. – Cz. 2: Fragmenty konstelacji; Kreator i medium. Wokół problemu tożsamości artysty [poz. 2]; Miłość śmierci i energia rozkładu. O młodopolskiej wyobraźni nekrofilskiej; Prawda trwogi i pułapki lęków – w światoodczuciu Młodej Polski; Młodopolski palimpsest tragiczności.

Prace edytorskie i redakcyjne

9. T. Miciński: „Poematy prozą”. Wybór, wstęp, oprac. … Kr.;Wr.: WL 1985, 348 s. Bibl. Poezji Młodej Pol.

10. T. Miciński: „Wybór poezji”. Wybór, wstęp, oprac. … Kr.: Universitas 1999, 317 s. Bibl. Pol.

11. „Z problemów prozy. Powieść inicjacyjna”. Pod red. … i E. Owczarz. Tor.: Dom Wydawn. Duet 2003, 712 s.

12. „Z problemów prozy. Powieść o artyście”. Pod red. … i E. Owczarz. Tor.: Wydawn. A. Marszałek 2006, 704 s.

13. T. Miciński: „Xiądz Faust. Powieść”. Oprac. tekstu, przyp. i posł. … Kr.: Universitas 2008, 524 s.

BIOGRAM za:

http://bizneskompas.home.pl/slownik/mediawiki/index.php?title=Wojciech_GUTOWSKI

Polscy pisarze i badacze literatury przełomu XX i XXI wieku
Autorka hasła: Katarzyna Batora