Prof. Stanisław Balbus | dyskusja na Warsztatach Herbertowskich | wideo

Prof. Stanisław Balbus | dyskusja na Warsztatach Herbertowskich | wideo

Urodzony 8 maja 1942 w Sieradzu; syn Ludwika Balbusa, piekarza, i Antoniny Marii z Malinowskich. Uczęszczał do XVII Liceum Ogólnokształcącego im. Kazimierza Jagiellończyka w Sieradzu; jako uczeń ogłosił w 1958 na łamach harcerskiego pisma „Na Przełaj” (nr 26) wiersz pt. „Wiosna”. W 1961 zdał egzamin maturalny i podjął studia polonistyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim (UJ) w Krakowie. Równocześnie zaczął studiować na tej samej uczelni matematykę, a po roku także muzykologię; od 1964 kontynuował tylko studia polonistyczne. W 1963 wstąpił do PZPR (zrezygnował z członkostwa w grudniu 1980, na ostatnim Zjeździe ZLP). W 1966 uzyskał na UJ dyplom magistra filologii polskiej, a następnie został asystentem w Zakładzie Poetyki i Stylistyki w Katedrze Literatury Polskiej UJ. Zajmował się badaniami z pogranicza literaturoznawstwa i językoznawstwa.

Debiutował w 1966 na łamach „Ruchu Literackiego” (z. 3) recenzjami pt. „Próba metodologii powieści” (o książce V.V. Kožinova „Proischoždenie Romana”) oraz „Poetyka i matematyka” (omówienie pracy zbiorowej pod tym samym tytułem); kolejne recenzje i artykuły zamieszczał w tym piśmie do 1969. Pierwszy tekst krytycznoliteracki pt. „Mały nierealizm”, dotyczący powieści S. Czycza pt. „Ajol”, ogłosił w 1967 w „Życiu Literackim” (nr 26); współpracę z tym tygodnikiem kontynuował do 1977 (podp. także: Fil, Fil., FIL, FIL., s.b.; tu m.in. rubryka pt. „Co nowego w księgarni” oraz felietony w cyklu „Lektury obowiązkowe”). Teksty naukowe i krytycznoliterackie oraz tłumaczenia z języka rosyjskiego publikował także m.in. w „Pamiętniku Literackim” (1968-71; podp. także s.b.), „Studencie” (1971-72; rec. podp. P.W.) i „Nowych Książkach” (1972). Jako lektor i recenzent wewnętrzny związany był w 1966-79 z Wydawnictwem Literackim w Krakowie. Od 1970 uczestniczył w charakterze recenzenta książek, autora pogadanek i dyskutanta w programach i audycjach literackich emitowanych przez Telewizję Polską w Krakowie (do 1976 i po przerwie w 1990-1999) oraz krakowską rozgłośnię Polskiego Radia (do 1998).

Doktoryzował się w 1975 na podstawie rozprawy pt. „Aktualizacja akustyczna tekstu literackiego”, napisanej pod kierunkiem prof. Marii Dłuskiej. W następnym roku otrzymał stanowisko adiunkta w Instytucie Filologii Polskiej UJ; w 1978-2002 wykładał na UJ teorię literatury, prowadził teoretycznoliterackie seminaria magisterskie i doktoranckie oraz prace badawcze skoncentrowane wokół problematyki stylów literackich, semiotyki poetyckiej i hermeneutyki. Od 1976 należał do ZLP (do rozwiązania związku w 1983; w 1980-83 członek Zarządu Oddziału w Krakowie). W 1980 został członkiem NSZZ „Solidarność” (do 1991); zaczął też prowadzić sporadyczne prelekcje w Towarzystwie Kursów Naukowych (do 1986). Brał udział w niezależnym życiu literackim. Był współtwórcą, a potem współpracownikiem krakowskich periodyków wydawanych bez debitu: czasopisma mówionego „NaGłos” (1982-89; m.in. notki i krótkie artykuły podp.: St.B., St. Bal.) i „bruLionu” (1987-89; esej i wypowiedzi podp.: S. Bal., St.B., Stefan Bal). Wchodził w skład Rady Literacko-Artystycznej Oficyny Literackiej (1985-95), do 1989 funkcjonującej w niezależnym obiegu wydawniczym. Dotknęły go liczne restrykcje, m.in. w postaci milicyjnych rewizji i zatrzymań, konfiskaty księgozbioru oraz pobicia przez tzw. „nieznanych sprawców”.

 

W 1988 prowadził gościnne wykłady w Szwecji, na Uniwersytecie w Göteborgu. W tymże roku został członkiem Polskiego PEN Clubu, a rok później członkiem–założycielem SPP (w 1991-94 wiceprezes Oddziału Krakowskiego). W 1988 wszedł w skład Komisji Historycznej Oddziału PAN w Krakowie, a w 1992 – komisji Poetyki i Stylistyki przy Międzynarodowym Komitecie Slawistów.

W 1989, po przedstawieniu rozprawy pt. „Między stylami. Strategie intertekstualne w procesie historycznoliterackim”, uzyskał na UJ stopień doktora habilitowanego. W 1992 objął na UJ stanowisko profesora nadzwyczajnego, a w następnym roku otrzymał tytuł naukowy profesora.

Wznowił współpracę z „Ruchem Literackim” (1989-94, z przerwami) oraz publikował artykuły i recenzje m.in. w dwutygodniku „Dekada Literacka” (1990-96), miesięczniku „NaGłos” (1990-97) oraz w dwumiesięczniku „Teksty Drugie” (1990, 1994, 1996, 1999). Od 1994 pełnił na UJ obowiązki kierownika Katedry Teorii Literatury, w 1996-2003 był formalnie kierownikiem tej Katedry, a potem jej członkiem. W 1999 otrzymał stanowisko profesora zwyczajnego. Równocześnie został powołany do Prezydium Komitetu Nauk o Literaturze Polskiej PAN (wiceprzewodniczący do 2002), a w 2001 wszedł w skład Komisji Kultury Słowian PAU w Krakowie (wiceprzewodniczący komisji w 2001-2003). W 2002 został członkiem komitetu redakcyjnego poznańskiego periodyku „Przestrzenie Teorii”. Za osiągnięcia literaturoznawcze i krytyczne otrzymał wiele nagród i wyróżnień, m.in. nagrody naukowe Rektora UJ (1969, 1976, 1982, 1993, 1997, 2992, 2008), nagrody Ministra Szkolnictwa Wyższego (1981, 1993), nagrodę literacką im. K. Wyki (1992; za całokształt dorobku krytyczno-literackiego, ze szczególnym uwzględnieniem monografii pt. „Poezja w czasie marnym”).

 

orna