Ręki Mściwej groźba wiekuista. O jednej pieśni awangardowej Aleksandra Wata | Ewa Goczał


mgr Ewa Goczał

(Uniwersytet Pedagogiczny m. KEN w Krakowie)

Ręki Mściwej groźba wiekuista.

O jednej pieśni awangardowej Aleksandra Wata

 

Międzynarodowe

Warsztaty Herbertowskie 2016

Zemsta ręki śmiertelnej

Interpretacje wierszy poetów XX wieku

Projekt finansowany ze środków Fundacji PZU oraz Gminy Miejskiej Kraków

Kraków, 10-13 listopada

Instytut Myśli Józefa Tischnera, Kraków, ul. Sławkowska 14

logo-fundacja_duze_podstawowe_poziomprawa_rgb

 

 

 

 

krk2b_logo_rgb

 

 

 

 

 

 

 

 

Warsztaty Herbertowskie 2016

Międzynarodowe

Warsztaty Herbertowskie 2016

Zemsta ręki śmiertelnej

Interpretacje wierszy poetów XX wieku

Projekt finansowany ze środków Fundacji PZU oraz Gminy Miejskiej Kraków

Kraków, 10-13 listopada

Instytut Myśli Józefa Tischnera, Kraków, ul. Sławkowska 14

Współorganizatorzy:

Akademia Ignatianum

Instytut Myśli Józefa Tischnera

 

Komitet Organizacyjny:

dr hab. prof. AI Tomasz Homa SJ, Dziekan Wydziału Filozoficznego AI

prof. dr hab. Wojciech Ligęza, Kierownik Katedry Historii Literatury Polskiej XX Wieku UJ

prof. dr hab. prof. Zbigniew Stawrowski, Dyrektor Instytutu Myśli Józefa Tischnera

dr Józef Maria Ruszar, wykładowca AI, Kierownik Warsztatów Herbertowskich

logo-fundacja_duze_podstawowe_poziomprawa_rgbkrk2b_logo_rgb

 

Czwartek, 10 listopada

Literatura polska z dalszej perspektywy

Przewodniczący obrad: dr Krzysztof Korżyk (Akademia Ignatianum)

10.00 – 12.00

  • Powitanie gości: dr Józef Maria Ruszar
  • Francesca Fornari (Università Ca’ Foscari di Venezia, Italia)
  • Fotografie Herberta. Nie tylko Fotografia.
  • dr Tatiana Pawlińczuk (Państwowy Uniwersytet im. Iwana Franki w Żytomierzu, Ukraina)
  • Artystyczne pojmowanie prawdy w poezji Z. Herberta i S. Barańczaka
  • mgr Jekaterina Starodworskaja (Państwowy Uniwersytet w Irkucku, Syberia, Rosja)
  • Wyrazy metajęzykowe i ich funkcje w wierszach Wisławy Szymborskiej
  • dr Anatolij Roitman (Nowosybirsk, Syberia, Rosja)
  • Głosy poetów polskich – głosem tłumacza (Miłosz, Herbert, Szymborska, Polkowski) 

12.15 – 13.15

  • Henryk Siewierski (Universidade de Brasilia, Brasilia, Brazylia)
  • Barokowe (i nie tylko) czasy Harasymowicza
  • Marcelo Paiva de Souza (Universidade Federal do Paraná, Kurytyba, Brazylia)
  • Pedra e horizonte: visitando Siciliana, de Murilo Mendes, com Zbigniew Herbert
  • (Kamień i horyzont: Sycylia śladami Murila Mendesa i Zbigniewa Herberta)
  • mgr Piotr Kilanowski (Universidade Federal do Paraná, Kurytyba, Brazylia)
  • W poszukiwaniu źródeł poezji. Zbigniew Herbert, Las Ardeński

13.30 – 14.45

  • dr Artur Rosman (University of Washington, Seattle, USA)
  • The Immensity of Existing Things: Miłosz’s Catholic Imagination of Being in “Esse”
  • Cynthia Haven (Stanford University, California, USA))
  • Zbigniew Herbert, Report from a Besieged City  
  • dr Gerard Kilroy (University College London, Akademia Ignatianum)
  • Herbert’s Elegy of Fortinbras and Political Power in Hamlet

Międzynarodowa część Warsztatów Herbertowskich powstała we współpracy z Ministerstwem Spraw Zagranicznych Rzeczpospolitej Polskiej

Continue reading

Józef Maria Ruszar Ekonomia jako temat literacki

Józef Maria Ruszar

Wytarty profil rzymskich monet

Ekonomia jako temat literacki

w twórczości Zbigniewa Herberta

Promocja w NBP 24 października 2016 – fotoreportaż

ksiazka-019

Józef Maria Ruszar, Wytarty profil rzymskich monet. Ekonomia jako temat literacki w twórczości Zbigniewa Herberta, Instytut Myśli Józefa Tischnera, Kraków 2016. Fot. Lesław Wilczak

ekonomia-jako-temat

 

 

Pamięci Przyjaciela – Sławomira Skrzypka,

Prezesa Narodowego Banku Polskiego,

który zginął w Smoleńsku 10 kwietnia 2010 roku

– Autor

ksiazka-027

Dorotę Skrzypek, wdowę po Sławomirze Skrzypku, prezesie NBP, wita w Krakowskim Oddziale NBP dyrektor oddziału, prof. UJ dr hab. Wiesław Gumuła. Fot. Lesław Wilczak

Continue reading

Herbert w Irkucku

We wrześniu 2016 roku na Państwowym Uniwersytecie w Irkucku

dr Józef Maria Ruszar wygłosił cykl wykładów

na temat “rzymskich” wierszy Zbigniewa Herberta

img_6865-2

Budynek Filologii, Państwowy Uniwersytet w Irkucku. Fot. JMR

Nie spuszczać z oka Tacyta.

Inter-tekstualność a intra-tekstualność wierszy Herberta

Mefistofeles:

Wszelka, mój bracie, teoria jest szara,

Zielone zaś jest życia drzewo złote.

                               J.W. Goethe, Faust

Zjawisko intertekstualności w wierszach Herberta związane jest z pewną osobliwością, która otrzymała specjalna nazwę: intra-tekstualności. Najpierw wyjaśnijmy, że metoda intertekstualna została zastosowana, ponieważ wydaje się najbardziej obiecującą w interpretacjach utworów, które jawnie odwołują się do dzieł cudzych, w tym wypadku – serii wierszy czerpiących z rzymskich historyków. Nie jest to więc wybór metodologiczny niezwykły ani dowolny, skoro wiele wierszy poety w taki czy inny sposób zapożycza się u starożytnych pisarzy w sposób niemal ostentacyjny, a bliższa lektura zdumiewa wiernością nawiązań. Z kolei odwoływanie się do cudzych tekstów nie jest metodą rzadką w twórczości Herberta, który nie raz potrafił utkać wiersz lub jego fragment z cudzych słów, a zabieg ten został przez literaturoznawców rozpoznany i opisany.

Zasadnicze intuicje intertekstualne obiecują ciekawe efekty, ponieważ nikogo przekonywać nie trzeba, że postacie Rzymian w wierszach Herberta przychodzą do nas z kart Liwiusza, Tacyta, Swetoniusza i Plutarcha. Fakt ten zbyt słabo odzwierciedlał się w dotychczasowej lekturze, a badania intertekstualne mogą te straty nadrobić.

img_6881-2

Wykład nt. intertekstualności. Fot. Małgorzata Rapacz

Cytaty z Tacyta.
Intratekstualność jako specyfika liryki Zbigniewa Herberta

RELACJE MIĘDZY TEKSTAMI I WEWNĄTRZ TEKSTU. W badaniach nad wierszami Herberta zajmę się głównie sposobem istnienia cudzych utworów w autorskim tekście, jako najciekawszym skutkiem relacji między tekstami, a w mniejszym stopniu aluzją, jako odwołaniem „słabszym”, choć także odgrywającym ważną rolę. W omawianych wierszach Herberta najciekawsze jest to, co dzieje się wewnątrz tekstu, w którym odnajdujemy ślady czy części jakiegoś innego utworu, a nie o relacje między odrębnymi, równorzędnymi dziełami, jeśli relacja byłaby rozumiana nazbyt abstrakcyjnie.

Mówiąc językiem imperialnej dyplomacji, jest to wewnętrzna sprawa danego tekstu – „zaborczego imperium” – a nie jego relacji z innymi, skoro aneksja już została dokonana. W gruncie rzeczy interesuje mnie nowy sposób istnienia starego tekstu, ale jako części nowego, który go pochłonął. Nie jest to kwestia między suwerennymi dziełami, lecz wewnętrzna sprawa dzieła, które w jakiejś formie zaanektowało inne dzieło (albo jego cząstkę) i zdobyło nad nim przewagę. Pytanie „co z nim zrobiło” dotyczy jedynie zaborcy, a nie skolonizowanego dzieła, które gdzie indziej nadal istnieje w dotychczasowej formie i nadal zachowuje swą suwerenność, ponieważ świat sztuki podlega nieco innej zasadzie niż kolonializm w historii, i w świecie estetyki oddanie siebie nie oznacza utraty, lecz rozplenienie.

img_6867

Studenci filologii rosyjskiej, Państwowy Uniwersytet w Irkucku. Fot. JMR

PO INKLUZJI. Krótko mówiąc, badamy intra-tekstualność dzieła zbudowanego z różnych elementów, łącznie z zaanektowanymi dziełami cudzymi, które – z wyjątkiem plagiatu – są już czymś innym ze względu na nowy kontekst, z powodu różnych przekształceń, albo z obu powodów na raz. Dla zobrazowania różnicy i objaśnienia genezy terminu weźmy pod uwagę internet, który łączy nas z tekstami zewnętrznymi oraz intranet, a więc sieć wewnętrzną firmy. W obu przypadkach mamy do czynienia z całością składającą się z odrębnych tekstów (zapisanych cyfrowo), ale w drugim wypadku wszystkie teksty traktowane są jako „własne”, ponieważ zostały stworzone lub przetworzone jedną wolą, to znaczy firmy (choć osób wykonujących czy nawet decydentów może być wielu). Wola (decyzja) dotyczy wszystkich tekstów, łącznie z tekstami zewnętrznymi, wcielonymi w całości lub w części, bez zmian albo po zmianach. To zupełnie inna sytuacja niż w internecie, gdzie kontrola lub wola jednego ośrodka jest niemożliwa.

Sposób traktowania cudzych dzieł przez Herberta najczęściej przypomina ten ostatni – intranetowy – model, to znaczy rodzaj inkluzji. W interpretowanych wierszach dotyczy to w szczególności przywołania tekstów starożytnych autorów, gdzie nie występują dzieła Tacyta, Swetoniusza czy Plutarcha, ale Herbertowe ich wersje, spreparowane przez poetę i umieszczone w nowym kontekście, także zależnym od jego woli.

img_6875-4

Studenci filologii rosyjskiej, Państwowy Uniwersytet w Irkucku. Fot. JMR

Intratekstualność rozumiem jako jedną z wersji sytuacji intertekstualnych. Mimo zastrzeżeń do pojęć wprowadzonych przez Genette’a, postąpię pragmatycznie i – aby nie komplikować i tak już zagmatwanej i niekonsekwentnie używanej terminologii – przyjmuję za Michałem Głowińskim terminy hipotekst i hipertekst (tekst wcześniejszy; omawiany tekst późniejszy), rezerwując własny termin archetekst dla sytuacji, kiedy istnieje jakiś długowieczny topos, a Herbert przywołuje kilka jego realizacji (archetekst jest po prostu „najstarszym hipotekstem”). Dobrym przykładem jest topos oblężonego miasta, dla którego archetekstem jest Iliada, a hipotekstami Potop oraz wiele wierszy samego Herberta (zjawisko autarkiczności). W przypadku architekstualności (relacji gatunkowej) najczęściej będę się odwoływał do terminu Stanisława Balbusa: reminiscencje stylistyczne.

Continue reading

Liryka i fenomenologia

Liryka i fenomenologia

22 października 2016, godz. 10.00-14.00

Wydział Kultury i Dziedzictwa Narodowego UMK oraz Śródmiejski Ośrodek Kultury logo-sok-cz-b-w-krakowiew Krakowielogotyp-krakow_cmyk_transparentne zorganizował seminarium interpretacyjne dla nauczycieli języka polskiego. Warsztaty dotyczyły sposobów lektury wierszy Zbigniewa Herberta i Tadeusza Różewicza oraz wpływu na tych poetów filozofii Romana Ingardena.

img_8648-2

Prof. dr hab. Jolanta Dudek (Uniwersytet Jagielloński) wygłosiła wykład: „Miejsce Romana Ingardena w badaniach literackich”. Fot. Sylwia Matyja

img_8663-2

Nauczyciele – poloniści z krakowskich gimnazjów i liceów oraz ich uczniowie – członkowie kół literackich. Fot. JMR

img_8654-2

Prof. Krystyna Latawiec (Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie) „Ludzkie kryjówki w poezji Tadeusza Różewicza”. Fot. JMR

Continue reading

Bez rutyny

Bez rutyny

O poezji Wisławy Szymborskiej i Zbigniewa Herberta

8 października 2016, godz. 10.00-14.00

logotyp-krakow_cmyk_transparentneWydział Kultury i Dziedzictwa Narodowego UMK orazlogo-sok-cz-b-w-krakowie Śródmiejski Ośrodek Kultury w Krakowie zorganizował seminarium interpretacyjne dla nauczycieli języka polskiego. Warsztaty dotyczyły sposobów lektury wierszy Wisławy Szymborskiej i Zbigniewa Herberta.

img_8475

Prowadzący seminarium, dr Józef Maria Ruszar (Akademia Ignatianum w Krakowie), oraz główny prelegent, autor książki, prof. dr hab. Wojciech Ligęza (Uniwersytet Jagielloński), fot. Sylwia Matyja.

img_8479

Prof. dr hab. Wojciech Ligęza (Uniwersytet Jagielloński) „Nowy pępek na brzuchu artysty”. O wierszu “Wizerunek” Wisławy Szymborskiej. Fot. Sylwia Matyja

Continue reading

Szymborska i transcendencja

Wykład i dyskusja

Szymborska i transcendencja

15 października 2016 roku w Instytucie Tischnera odbył się wykład z dyskusją na temat transcendencji w twórczości Wisławy Szymborskiej: “Trzeba zawiadomić Szefa”.

img_8608b

Prof. Wojciech Ligęza w trakcie seminarium na temat transcendencji w twórczości Wisławy Szymborskiej. Fot. JMR

img_8627

Prof. Wojciech Ligęza, kierownik Katedry Historii Literatury Współczesnej UJ, historyk literatury, krytyk, eseista, wiceprezes oddziału towarzyszenia Pisarzy Polskich w Krakowie, profesor tytularny na Wydziale Polonistyki UJ, zajmuje się głównie poezją polską XX wieku oraz literaturą emigracyjną. Fot. JMR

Continue reading