józef ruszar

BPC na Targach Książki w Krakowie 2017

Biblioteka Pana Cogito

na Targach Książki w Krakowie

26 – 29 października 2017

Biblioteka Pana Cogito liczy już 30 pozycji książkowych. Najnowsze publikacje, zwłaszcza te, które zostały wydane przez Instytut Myśli Józefa Tischnera, były prezentowane na stoisku IMJT.

Józef Maria Ruszar – redaktor Biblioteki Pana Cogito na stoisku podczas Targów Książki w Krakowie 2017

W czasie Targów szczególnie promowane były książki związane z twórczością Jana Polkowskiego: tom poezji zebranych (Jan Polkowski, Gdy Bóg się waha. Poezje zebrane 1977 – 2017, IMJT, Kraków 2017) oraz pierwsza publikacja zbierająca ważniejsze szkice i rozprawy poświęcone twórczości Poety (W mojej epoce już wymieram. Antologia szkiców o twórczości Jana Polkowskiego (1979 – 2017) pod red. J. M. Ruszara i I. Piskorskiej-Dobrzenieckiej, IMJT, Kraków 2017). Partnerem obu publikacji jest Fundacja PZU.

Jan Polkowski podczas spotkania autorskiego na Targach Książki w Krakowie 2017

Jan Polkowski, Gdy Bóg się waha. Poezje 1977 — 2017 – wiersze zebrane jednego z najważniejszych żyjących polskich poetów.

 

Aforyzmy cierpienia, palimpsesty zagłady. Fragmenty poezji, która – ufam głęboko – „nie przeminie, kiedy przeminą jej czasy” (Jan Błoński, Język właściwie użyty. O poezji Jana Polkowskiego).

Być może podstawą nośności Pańskich wierszy jest to, co Miłosz nazywa „dobrym ustawieniem języka”, stronienie od manieryczności i chwiejności wyrazu, dążenie do krystaliczności i przezroczystości fraz i obrazów, nadającej im walor rzeczy koniecznych… Ta tendencja pozostaje w zgodzie z manifestowanym w niektórych Pana tekstach nastawieniem antypoetyckim. Zawołanie: „To nie jest poezja” rozumiem jako przejaw odrzucenia języka pięknych słów czy pięknych zdań, na rzecz utopii „języka rzeczy, poezji czystych przedmiotów”. A także: języka czystych idei i czystych wartości (Marian Stala, List do Jana Polkowskiego).

Największa niespodzianka końca dekady: Polkowski redivivus! Po prawie dwudziestu latach milczenia, kiedy już się wydawało, że porzucił poezję raz na zawsze… I jaki to powrót! Triumfalny, od razu na najwyższym tonie, z fanfarami, żadne tam ostrożne pukanie do drzwi, czy aby ktoś mnie jeszcze pamięta i czy mogę wejść.  (…) Cantus jest z powrotem mocny, twardy i gęsty, pełen wizyjnych obrazów malowanych pewną ręką kogoś, kto patrzy na świat już nie z perspektywy młodego, rozpalonego gniewem wojownika, ale doświadczonego uczestnika kilku epok, które naznaczyły jego życie nieusuwalnymi bliznami (Tadeusz Nyczek, Polkowski redivivus!).

Myślę, że wszyscy czytelnicy mają świadomość, że takich wierszy w polszczyźnie nie było bardzo dawno: takiej głębokiej kondensacji emocji, takiej precyzji wypowiedzi i takiego chwilami porażającego piękna. Takich wierszy, które są w stanie „życie zmienić”, się już dzisiaj wszak nie pisze. Nie wypada w czasach, kiedy poezja, kultura jest swego rodzaju zabawą, formą gry (Krzysztof Koehler, Jan Polkowski – poeta polski).

Wojciech Ligęza i J. M. Ruszar podczas promocji książek na Targach Książki w Krakowie 2017

W mojej epoce już wymieram. Antologia szkiców o twórczości Jana Polkowskiego (1979–2017) pod redakcją Józefa Marii Ruszara i Izabeli Piskorskiej-Dobrzenieckiej to blisko czterdzieści zebranych w jednym zbiorze tekstów o pisarstwie jednego z największych polskich poetów, ważnego dla polskiej kultury. Książka, przypominając część dotychczasowych komentarzy i oferując nowe, uzupełnia poważny lukę i może służyć jako swoiste kompendium, zawierające recenzje, szkice oraz rozprawy naukowe, w tym teksty interpretacyjne. Krytyczno-literackie komentarze ułożone zostały w porządku częściowo chronologicznym, od recenzji komentujących podziemne publikacje Polkowskiego (od debiutu poczynając), przez książkowy powrót po ponad dwudziestu latach pisarskiego milczenia, po odrębne uwzględnienie krytycznego sporu wokół wiersza Marcina Świetlickiego Dla Jana Polkowskiego. Osobna część zbioru poświęcona została Polkowskiemu – prozaikowi i publicyście. Publikacja zawiera teksty autorów znakomitych, reprezentujących trzy generacje krytyków i historyków literatury. Znaczna część tych prac to również znakomita literatura.

Autorzy: Marcin Baran, Jan Błoński, Tomasz Burek, Przemysław Dakowicz, Andrzej Franaszek, Stanisław Gawliński, Grażyna Halkiewicz-Sojak, Andrzej Horubała, Krzysztof Koehler, Wojciech Kudyba, Wojciech Ligęza, Aneta Mazur, Tadeusz Nyczek, Dariusz Pawelec, Paweł Próchniak, Wiesław Ratajczak, Józef Maria Ruszar, Marian Stala, Marcin Świetlicki, Jacek Trznadel, Bronisław Wildstein, Maria Woś, Marek Zaleski, Zofia Zarębianka, Wanda Zwinogrodzka.

***

IMJT w serii BPC wydał również dwie pozycje związane z Warsztatami Herbertowskimi. Ukazała się książka autorska Radosława Siomy, Krzesło i zmięta serweta. Szkice o twórczości Zbigniewa Herberta, IMJT, Kraków 2017. Na książkę Radosława Siomy składa się osiem szkiców opublikowanych w ciągu ostatnich kilkunastu lat. Przeważają teksty interpretacyjne, które dotyczą wierszy bardzo znanych, jak Tren Fortynbrasa (Teraz masz spokój Hamlecie) i Studium przedmiotu (Krzesło i zmięta serweta oraz Przedmiot którego nie ma), ale ciągle na nowo analizowanych i komentowanych.

Pokłosiem ubiegłorocznych, XIII Międzynarodowych Warsztatów, jest zbiorowa książka Zemsta reki śmiertelnej. Interpretacje wierszy poetów XX wieku, pod. red. J.M. Ruszara i D. Siwor, IMJT, Kraków 2017. Tom zawiera interpretacje utworów poetyckich najsławniejszych poetów (Zbigniewa Herberta, Czesława Miłosza, Tadeusza Różewicza, Aleksandra Wata, Adama Zagajewskiego), ale przypomina również twórców ciekawych i oryginalnych, choć z bardzo różnych powodów mniej znanych (emigracyjny poeta Józef Łobodowski) czy nieco zapomnianych (Tadeusz Nowak i Tadeusz Śliwiak). Osobną grupę stanowią interpretacje wierszy poetów urodzonych w drugiej połowie XX wieku, a nawet najmłodszych, zakwalifikowanych do “cyberpoezji” – zjawiska powstalego w XXI wieku. Partnerem i tych pozycji jest Fundacja PZU.

J.M. Ruszar i Bogusława Bodzioch-Bryła na Targach Książki w Krakowie 2017

Czytając interpretacje wierszy w tomie „Zemsta ręki śmiertelnej, wielokrotnie doświadcza się faktu ulotności zwiewnej materii słów i obrazów myśli, za pomocą których poeci oraz ci, którzy komentują ich twórczość, próbują wypowiedzieć prawdę o naszym tajemniczym ludzkim świecie. Delikatne piękno poezji i dyskretne piękno myśli zapośredniczonej o poezję – tak oto w krótkich słowach podsumowałbym tom, który rekomenduję Czytelnikom. Jako pozycję wartościową pod względem humanistycznym i odkrywczą pod względem literaturoznawczym. Jako ucztę duchową i ucztę intelektualną. Jako medytację nad słowem pisanym, współprzeżywaną w coraz rzadszych dzisiaj momentach empatycznej epifanii – dialogowego odsłaniania prawdy o naszym ulotnym istnieniu (Marek Bernacki).

Autorzy szkiców: Joanna Adamowska, Mateusz Antoniuk, Grzegorz Bąk, Bogusława Bodzioch-Bryła, Krzysztof Brenskott, Katarzyna Ciemiera, Francesca Fornari, Ewa Goczał, Anna Hajduk, Piotr Kilanowski, Michał Kopczyk, Krystyna Latawiec, Agnieszka Łazicka, Magdalena Łopata, Katarzyna Niesporek, Tatiana Pawlińczuk, Małgorzata Peroń, Izabela Piskorska-Dobrzeniecka, Radosław Sioma, Dorota Siwor, Anna Węgrzyniak.

Autorzy dyżurowali na stoisku: Zofia Zarębianka, Krystyna Latawiec, Bogusława Bodziach-Bryła, Anna Hajduk i Ewa Goczał, a także Wojciech Ligęza.

Anna Hajduk i Ewa Goczał na Targach Książki w Krakowie 2017

O ile pozycje poświęcone twórczości Jana Polkowskiego i Zbigniewa Herberta są przygotowaniem do Roku Herberta, zapowiadanego na 2018 rok, o tyle najnowsza książka Jana Andrzeja Kłoczowskiego, Drogi i bezdroża. Szkice z filozofii religii dla humanistów (część I), IMJT, Kraków 2017 – została przygotowana w ramach grantu Obrazy Boga w literaturze polskiej XX wieku (NPRH 2016-2018). Zbiór odsłania wiele wymiarów pisarstwa o. Jana Andrzeja Kłoczowskiego. Teksty powstawały z myślą o różnych odbiorcach i w różnym czasie przez niemal pół wieku.

Ze względu na BPC stoisko Instytutu Myśli Józefa Tischnera w połowie miało charakter literaturoznawczy, ale prezentowało głównie naukową spuściznę Patrona, a także prace Jego uczniów, w szczególności z serii “Drogi myślenia”. Najnowszą pozycją tego cyklu jest książka Adama Hernasa Od zawsze jesteś przy mnie. Zarys fenomenologii bliskiego, IMJT, Kraków 2017.

Adam Hernas i Bogusława Bodzioch-Bryła na Targach Książki w Krakowie 2017

Adam Hernas: „Jak zatem możliwa jest bliskość w świecie zbudowanym na dystansie i oddaleniu? Jak możliwa jest bezinteresowna obecność z drugim w sytuacji, gdy budowanie własnej pozycji wobec innych, a także przeciw innym jest powszechną zasadą życia społecznego? To są pytania organizujące wewnętrzną logikę tej książki – nawet jeśli jej celem wcale nie jest poszukiwanie jednoznacznych na nie odpowiedzi. Jednakowoż autor stoi na stanowisku, że doświadczenie bliskiego, choć może bardzo rzadkie, a dla wielu nawet nieosiągalne, jest dla myślenia co najmniej tak samo ważne, jak doświadczenie twarzy Innego, albo spotkanie drugiego w symetrycznej relacji ja – ty”.

Renata Gietka – manager stoiska IMJT na Targach Książki w Krakowie 2017

Inne pozycje BPC prezentowane na Targach:

Wojciech Ligęza, Bez rutyny. O poezji Wisławy Szymborskiej i Zbigniewa Herberta (2016)
Jest to książka, w której te dwie – różne przecież wielkości – stoją tak blisko siebie, że odbiorca powinien zauważyć co tych dwoje „poetów złotego środka” łączy. Opowieść Ligęzy tak została pomyślana, że mimo zasadniczo odmiennych dyskursów poetyckich, odbiorca mimochodem zobaczy powiązania. Szymborska i Herbert spotykają się w obszarze zróżnicowanej „wspólnoty” tematów, postaw, stosowanych kategorii estetycznych.

Józef M. Ruszar, Wytarty profil rzymskich monet. Ekonomia jako temat literacki w twórczości Zbigniewa Herberta (2016)
Książka poświęcona jest teoriom ekonomicznym i historii gospodarczej w twórczości poety i eseisty, przy czym – ze zrozumiałych względów – brane są pod uwagę głównie eseje jako forma nieporównanie łatwiej absorbująca gospodarcze aspekty rzeczywistości przedstawianej w literaturze. Rozważania dotyczą także wierszy, w których metaforyka czerpie ze słownictwa ekonomicznego, dla podkreślenia pewnej struktury etycznego myślenia, którą można nazwać „metafizyką księgowości”.

Liryka i fenomenologia. Zbigniew Herbert i Tadeusz Różewicz w kręgu myśli Ingardenowskiej, red. Józef M. Ruszar i Dorota Siwor (2016)
W zasięgu oddziaływania myśli Romana Ingardena, który „przyznaje pierwszeństwo źródłowemu kontaktowi człowieka z rzeczywistością przed abstrakcyjną, filozoficzną spekulacją”, wychowało się
i ciągle jeszcze pozostaje wielu polonistów. Ingardenowskie uzasadnienie dla wielości równouprawnionych odczytań utworu literackiego i opartych na nich interpretacjach również i dziś stanowi metodologiczne zaplecze dla badaczy.

 

icon-car.pngKML-LogoFullscreen-LogoQR-code-logoGeoJSON-LogoGeoRSS-LogoWikitude-Logo
Targi Książki w Krakowie

loading map - please wait...

Targi Książki w Krakowie 50.061000, 20.007200

 

Leave a Reply